Kaynak:  http://www.devletarsivleri.gov.tr/kitap/belge/993/8.PDF  

(Orijinal Fransizca yazili olan Ermeni komitaci lider mektubunun Turkceye cevrilmis hali.  Fransizca oprijinali de hemen arkasindan asagida verilmistir.)

Ermeni isyan ve ihaneylerini yok sayarak Ermenileri masum kurban durumuna getiren Turk dusmani ozurculerin maskelerini dusurmeye devam ediyoruz.  Iste tarihi bir belge daha:

***

BIR ISYANIN ANATOMISI…

Londra ve Marsilya Ermeni Komitesi Ortak Sekreterliği tarafından 9 Ağustos

1892 tarihinde Adana Ermeni Başpiskoposu'na gönderilmiş ve oradan da dolaylı

olarak Türkiye'deki başlıca komitelere bildirilmiş olan mektup.

41 sayılı tercüme

 

Londra ve Marsilya Komitesi

 

Sayın Vehabedian,

 

Yalan ihbarlardan nasıl ve ne şekilde korunmak ve hareket etmek gerektiği hususunu,

yayınlanmış bildirilerle öğrenmiş bulunuyorsunuz.  Şu sıralar komitenin elebaşıları için gerekli

talimatları size gizli olarak vermekteyiz.  Slav ve nihilist komiteler ile Avrupa'nın diğer benzer

komiteleri tarafından gönderilmiş olan her şey daha evvel intikal ettirilmiş ve alındığına dair

haber alınmıştır.  Bunları iyi kullanmasını biliniz ve bundan istifade ediniz.  Fakat

çalışmalarınız gizli kalmak zorundadır.  Burada bulunan elebaşıların uzlaşmasına çalışınız ve

gücün sadece birlikten elde edilebileceği esasını iyi belleyiniz.

Tchopli Derhouvendi Houvend isimli şahıs Adana vilayetinde kurulmuş olan Çayköy papazıdır. Elizabet ile onu iyi koruyunuz. Hükümetin eline geçmelerine izin vermeyiniz. Bu takdirde onları kurtarmak

imkânsızlaşır.

 

Bin kişilik teçhizat gönderilmiş ve dinamit için gerekli olan talimatlar

verilmiştir.   Derhal Adana'ya gece içinde 300, Payas'a 60, Maraş'a 200 atlı göndermek

lazımdır.   Onların saldırıları sert olmalı ve bu hareketler gizli kalmalıdır.  Şu ifadeleri ihtiva

eden telgrafı aldığınız zaman ihtilal hareketine başlayınız:

 

"Ölülerimiz için dua ediniz".

 

O zamana kadar her şeyden habersiz olan hükümet rehavet içinde olmalı, onlarla ilişkilerinizi

sürdürün, vali, mutasarrıf ve kaymakamların dostluklarını, ikiyüzlülükle de olsa güvenlerini

kazanmak ve Ermenilerin bu hareketleri hususunda şüphelere düşmemeleri lazımdır. Tek

kelimeyle onların tam güvenini kazanmak gerekir.

 

İhtilalin nasıl olacağını biliyorsunuz. İlk olarak telgraf tellerini kesip personelini durdurarak, kamu binalarını yakarak, yüksek dereceli memurları öldürerek, devlet hazinesini ve nerede para varsa saldırıp yağmalayarak, silah depolarını ele geçirerek, hapishanelere saldırıp mahkumları salıvererek, son olarak da Kıbrıs'taki İngiliz Komitesi vasıtasıyla ihtilal hakkında Avrupa'ya telgraf göndererek isyancı

hareketi başlatmak gerekecektir.

 

Ancak ihtilali bildirmek için gönderilecek olan telgraflar, ihtilalin olacağı gecenin ilk akşamı gönderilmelidir. Büyük Ermenistan'da bulunan komiteler de aynı şekilde hareket edeceklerdir.

 

Amerika'dan gelenler derviş, Atina'dan gelenler köylü, Fransa'dan gelenler Kürt çobanı, İngiltere'den gelenler softa, İsviçre'den gelenler seyis, İtalya'dan gelenler de Arnavut kılığında olacaklar ve hepsi bir araya geleceklerdir.

 

Alman gönüllüler de ihtilale "fellah" kılığında katılacaklardır. Bir takım alışılmamış söz ve haberlerle halkın bütün kesimlerinin zihnini bulandırınız ve kışkırtınız.

 

"Armenie" (Ermenistan) gazetesiyle özel mektuplar gönderilmiştir.  Adana'da

bulunan Casparian "Armenie" gazetesinin sayılarını mutlaka halka okutsun.  Galiçya'da

muhbirlere verilecek ücretler Carabet Guskderely'ye gönderilmiştir ve o da bu ücretleri

usulüne uygun olarak ödesin.

 

Çerkeslerin göçmenlerle anlaşması bize çok yardım edecektir.  Cozan Bey'in eski

dostlarınca verilmiş olan vaatlerin önem ve değerini araştırarak bize bildiriniz. Apin ... Sis

(?)'in istifa ettiği doğru mudur ? Altmış Napolyon'un yarısını ona vermek lazımdır.

 

Yüz civarında Harput Ermenisi sağ-salim Amerika'ya varmışlardır.  İtalyan kaptanın masraflarını

ödedik.  Henüz açılmış olan gizli yerden gemiye binen genç Zeytun Ermenilerini Yunan

denizcisi kılığında Avrupa'ya göndermek çok kolaydır.  Eğer yardım toplayan Suriyeli papaz

kılığındaki şahıslar vasıtasıyla iletişim sağlanırsa amaca ulaşılacaktır.  Zeytun'daki eşkıya

çetelerinin yetişmesi amacına ulaşmamıştır.  Onlar çok bilgisizdirler.  Maraş ve Antep'teki

eşkıya çetelerinin teşkilatlanması iyidir. 

 

Yazışmalarda mektuplarınızı matbaa harfleriyle yazınız ki, bu yazının kim tarafından yazıldığı bilinmesin. Eşkıya çetelerinin teşkilatlanması hususunda daha önceden gönderilmiş talimatları harfiyen uygulayınız. Çerkes kıyafetleri arzulanan amaca tam olarak cevap vermektedirler. 

 

Muş'un Tatar'ı Ermenice'yi biliyor.  Kendisi Kürttür, sözlerine ve yaptıklarına güveniniz.  Hakkari, Çölemerik, Bayezid ve Eleşkirt'teki Kürt ve İranlı çeteler yüzünden beklediğiniz talimatlar henüz verilmiş değildir.

 

Suriyeli dağlıların tüfekleri tadil edilmiş ve sayıları artırılmıştır.  Burası için endişeye mahal

yoktur.  Karabağ gönüllüleri çok faydalı olacaklardır.  Gürcü, Slav, Malakan ve Kazak

gönüllüler de hazırlanıyorlar.  Bulgaristan'daki komiteler elverişli durumdadır ve daima askerî

eğitim yapmaktadırlar.  Karadağlı, Sırp ve Rumen orduları içerisinde ve askeri okullarda

bulunan adamlarımızın bu sene sağladıkları gelişmelerden oldukça memnunuz.

 

Aynı şekilde, İtalyan, Fransız, Amerikan, İsviçre, Avusturya ve Rus orduları içindeki okullarda bulunan

Ermenilerin elde ettikleri gelişmelerden de çok memnunuz.  Öte yandan siz de bir taraftan

başka yerlerde bulunan ihtilalci komitelerle yarışırken, Kilikya'daki partiler için de

çalışmalısınız. 

 

Kız ve erkek çocuklarının eğitimlerine dikkat ediniz.  Çünkü ilimsiz selâmete

varılmaz. Zeki ve inançlı öğretmenlerinizi henüz tespit etmemiş olmanız büyük bir hatadır.

Türk kafalı olduğu bahanesiyle kaybettiğiniz bir yönetici öğretmeniniz vardı.  Aşırı

isteklerinin hoş görülmesini binlerce defa yazdık ve kendisine verilmek üzere çok miktarda

para gönderdik. Siz bu parayı birbirinize yedirdiniz ve Katolik başrahibin de almasına

müsaade ettiniz. 200 liradan ona hiç bir şey vermediğiniz, göndermiş olduğunuz Kilikya'nın

bilançosu da bunu teyit etmektedir.  Biliniz ki, Kilikya bu yıllarda hiçbir faaliyet

gösteremediyse bu, öğretmeninizle anlaşamamanızdan kaynaklanmaktadır.  Onu Türk dostu

olmakla suçlayan ve öldürülmesini isteyen İstanbul'daki düşmanları tarafından Hınçak

gazetesinde yayınlanan çirkin makale sebebiyle büyük gürültü koptu ve bu büyük bir zarara

sebep oldu. 

 

"Armenie ile Hayasdan" arasındaki bir polemik meydana geldi. Nihayet bu

gazeteler bir ay boyunca durduruldu.  Katoliklere gönderilmiş olan paranın harcanmamasına

dikkat etmek lazımdır.  Bize çok para gönderiniz, çünkü her şey parayla yapılmaktadır.  Size ve

bize gönderilen paranın çoğunu Avrupa Komitesi almaktadır.  Silah üretme hususunda

ilerleme sağlayınız ve Ermeni çocuklarını Osmanlı okullarına göndermeyiniz.  Çünkü

Türklerle dostluk bağları kurarlar.  Yöredeki Türk birliklerinin durumunu daima bize yazınız.

Bölgenizin bir haritasını temin edip gönderiniz.  İşler çok yazıp konuşmakla bitmiyor.  Çok

para ve çok insan hazırlayınız

 

Londra ve Marsilya Komitesi Birinci Sekreteri bu mektubun ulaşacağı komiteleri

selamlar.

 

BOA. HR. SYS. 2789/8

***

 MEKTUBUN FRANSIZCA ORIJINALI DE SURADA:  http://www.devletarsivleri.gov.tr/kitap/resim/993/8.PDF (original version in French.)

Ergun Kırlıkovalı
ergun@turkishny.com